Κυριακή 1 Νοεμβρίου 2026

Χουλιαράς Ιωάννης – Χουλιαρά Βικτωρία, Ο κύκλος των ομαδικών και ατομικών τιμωριών σε παραστάσεις Δευτέρας Παρουσίας στη Δυτική Θεσσαλία (16ος-17ος αι.)









PDF 


Περίληψη / Summary


Στη Θεσσαλία δεν είναι γνωστή καμία βυζαντινή παράσταση της Δευτέρας Παρουσίας —και, κατά συνέπεια, της Κόλασης—, με εξαίρεση εκείνη στη Μονή Μεγάλου Μετεώρου. Ωστόσο, κατά τη μεταβυζαντινή περίοδο, οι απεικονίσεις της σκηνής πολλαπλασιάζονται σχεδόν γεωμετρικά, αριθμώντας περίπου 40 παραδείγματα από τον 16ο και τον 17ο αιώνα, εκ των οποίων τα μισά εντοπίζονται στη Δυτική Θεσσαλία. Οι περισσότερες από αυτές τις σκηνές περιλαμβάνουν τη λεπτομέρεια των τιμωριών των αμαρτωλών. Στο πρώιμο έργο της Κρητικής Σχολής που φιλοτέχνησε ο Θεοφάνης Στρελίτζας-Μπαθάς στη Μονή Αγίου Νικολάου Αναπαυσά στα Μετέωρα, σχεδόν όλοι οι πέντε άνδρες αμαρτωλοί απεικονίζονται να φορούν περίζωμα, με εξαίρεση τον πόρνο, ο οποίος εικονίζεται εντελώς γυμνός. Στον Ναό της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στην Καλαμπάκα —έργο του γιου του Θεοφάνη, Νεόφυτου, και του ιερέα Κυριαζή— ο Νεόφυτος, ακολουθώντας το παράδειγμα του πατέρα του στον Αναπαυσά, αποδίδει τους αμαρτωλούς ενδεδυμένους. Ενδεδυμένες μορφές μεμονωμένων αμαρτωλών συναντώνται επίσης στον Άγιο Νικόλαο στο Μεγαλοχώρι Τρικάλων, έργο που συνδέεται άμεσα με το εργαστήριο του Νεόφυτου. Κατά τον 16ο αιώνα, στην εικονογραφία της Κρητικής Σχολής, οι τιμωρίες των αμαρτωλών περιορίζονται σημαντικά. Ο Θεοφάνης, ο Νεόφυτος και ο Τζώρτζης εμφανίζονται εξαιρετικά συντηρητικοί, ίσως επειδή δέχονταν πιέσεις από το αυστηρό περιβάλλον στο οποίο ζούσαν και εργάζονταν. Αντιθέτως, οι εκπρόσωποι της Σχολής της Θήβας εντάσσουν πολύ περισσότερους τύπους αμαρτωλών, συγκεκριμένες επαγγελματικές ομάδες, καθώς και ποικίλες κατηγορίες αμαρτωλών γυναικών. Κατά τον 17ο αιώνα στη Δυτική Θεσσαλία —όπου η κυριαρχία της Κρητικής Σχολής είχε εδραιώσει ισχυρά εικονογραφικά πρότυπα— παρατηρείται η συνέχιση της εικονογραφίας του Θεοφάνη και του Νεόφυτου, σε συνδυασμό με στοιχεία της λαϊκής φαντασίας.

Chouliaras Ioannis – Chouliara Victoria, The Cycle of Group and Individual Punishments in the Scene of the Last Judgment in Western Thessaly (16th-17th c.) 
Ιn Thessaly, we do not know of any byzantine representation of the Last Judgment, and, therefore, of Hell, if we exclude that of the Megalo Meteoron . However, during the post-byzantine period the depictions of the scene multiply almost geometrically with almost 40 examples from the 16th and 17th centuries, half of them in the Western Thessaly. The majority of these scenes include the detail of the punishments of the sinners. Ιη the first work of the Cretan school, a work of Theophanes Strelitzas-Bathas, in the monastery of Saint Nikolaos Anapafsas at Meteora almost all of the five male sinners are portrayed wearing waistbands, except for the fornicator, who is depicted completely naked. Ιη the Koimesis of the Theotokos at Kalampaka, a work of the son of Theophanes, Neophytos and the priest Kyriazes, Neophytos as his father did in Anapafsas, he dresses the figures of the sinners. Α few clothed figures of isolated sinners do also appear at Saint Nikolaos in Megalochori of Trikala, a work which is directly related to the workshop of Νeophytos . During the 16th century in the iconography of the Cretan school the punishments of the sinners are limited. Theophanes, Neophytos and Tzortzes appear exceptionally conservative, perhaps pressured by the strict environment in which they live and work. On the other hand, the representatives of the school of Thebes use much more types of sinners, specific professional groups, and many kinds of sinful women. During the 17th century in western Thessaly, where the dominance of the Cretan school created powerful iconographic models, we see the continuation of the iconography ofTheophanes and Neophytos, combined with popular imagination.  

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου